ในโอกาสครบรอบ 20 ปีที่ดำเนินงานในเวียดนาม Intel ประกาศเมื่อวันที่ 12 มิถุนายน 2026 ว่าจะลงทุนเพิ่มอีก 2,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ทำให้ยอดลงทุนสะสมทั้งหมดในประเทศนี้ขยับขึ้นเป็น 4,100 ล้านดอลลาร์ จากเดิมที่อยู่ระดับ 1,500 ล้านดอลลาร์ ตัวเลขนี้เป็นมากกว่าข่าวลงทุนต่างประเทศทั่วไป เพราะมันคือบทสรุปของสิ่งที่เกิดขึ้นมาแล้วสองทศวรรษ และอาจเป็นกระจกสะท้อนคำถามที่อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ไทยควรถามตัวเองเช่นกัน
20 ปีจากโรงงานประกอบเล็ก ๆ สู่ฮับเซมิคอนดักเตอร์ที่ใหญ่ที่สุดของ Intel ทั่วโลก
ย้อนไปปี 2006 โรงงาน Intel Products Vietnam ที่ Saigon High Tech Park ในนครโฮจิมินห์ เริ่มต้นด้วยพนักงานไม่กี่ร้อยคน วันนี้กลายเป็น ‘โรงงาน Assembly & Test ที่ใหญ่ที่สุด’ ในเครือข่ายทั่วโลกของ Intel ด้วยพนักงานกว่า 6,500 คน
ตลอด 20 ปีที่ผ่านมา โรงงานนี้ผลิตชิ้นงานสะสมแล้วกว่า 4 พันล้านหน่วย และสร้างมูลค่าการส่งออกสะสมทะลุ 1.1 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เฉพาะปี 2025 ปีเดียว มูลค่าส่งออกอยู่ที่ 1.167 หมื่นล้านดอลลาร์ คิดเป็น 57% ของมูลค่าส่งออกทั้งหมดของ Saigon High Tech Park และราว 12% ของมูลค่าส่งออกทั้งหมดของนครโฮจิมินห์ ตัวเลขเหล่านี้บอกอย่างตรงไปตรงมาว่าโรงงานเดียวสามารถมีน้ำหนักต่อเศรษฐกิจระดับเมืองได้มากเพียงใด เมื่อปล่อยให้มันเติบโตต่อเนื่องโดยไม่ถูกขัดจังหวะ
Spillover Effect: เมื่อโรงงานเดียวกลายเป็นแรงโน้มถ่วงทั้งระบบนิเวศ
สิ่งที่ทำให้เคสนี้น่าสนใจไม่ใช่แค่ตัวเลขลงทุนของ Intel เอง แต่คือสิ่งที่เวียดนามเรียกว่า ‘Spillover Effect’ หรือแรงกระเพื่อมที่ลามไปทั้งอุตสาหกรรม จนทำให้ตลาดเซมิคอนดักเตอร์ของเวียดนามมีมูลค่ารวมทะลุ 2.1 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ และดึงดูด FDI เข้าสู่ภาคนี้เพิ่มอีกกว่า 1.4 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ผ่าน 240 โครงการ
Intel ไม่ได้ลงทุนแค่เครื่องจักรกับโรงงาน แต่ลงทุนกับ ‘คน’ ไปพร้อมกัน ทุ่มงบกว่า 22 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ไปกับโครงการด้านการศึกษา สิ่งแวดล้อม ความปลอดภัย และสุขภาพ พร้อมพัฒนาวิศวกร ช่างเทคนิค และผู้นำชาวเวียดนามไปแล้วเกือบ 10,000 คนตลอด 20 ปี และดึงผู้ผลิตชิ้นส่วนท้องถิ่นกว่า 600 รายให้เข้าสู่ระบบการผลิตขั้นสูง ล่าสุด Intel ยังบริจาคเครื่องมือสำหรับงาน Assembly and Test กว่า 30 ชุดให้กับ Saigon High Tech Park และ Vietnam National University Hanoi กลายเป็นบริษัทแรกในประเทศที่นำเครื่องจักรผลิตชิปไปใช้เพื่อการฝึกอบรมโดยเฉพาะ
มองไปข้างหน้า Intel กำลังขยายโครงการ Digital Readiness Program ของตนเองสู่ AI for Future Workforce และ AI for Youth เพื่อสนับสนุนเป้าหมายของรัฐบาลเวียดนามที่ต้องการวิศวกรเซมิคอนดักเตอร์ 50,000 คนภายในปี 2030 ฝั่งรัฐบาลเองก็ระบุในงานครบรอบ 20 ปีว่าเซมิคอนดักเตอร์ไม่ใช่แค่ ‘อุตสาหกรรม’ อีกต่อไป แต่กลายเป็นความสามารถระดับชาติที่ต้องผลักดันให้ก้าวจากการเป็นผู้ร่วมอยู่ในซัพพลายเชน ไปสู่การร่วมเป็นเจ้าของเทคโนโลยีกับพันธมิตรอย่าง Intel ในระยะต่อไป
เมื่อเวียดนามวิ่งไปไกล ไทยกำลังยืนอยู่ตรงไหนในสนามเดียวกัน?
สำหรับคนที่ตามอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ไทย ตัวเลข 20 ปีและ 4.1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ของ Intel ในเวียดนาม ควรเป็นมากกว่าข่าวต่างประเทศที่อ่านแล้วผ่านไป เพราะสิ่งที่เวียดนามทำได้ไม่ใช่แค่ ‘ดึงทุนเข้ามา’ ครั้งเดียว แต่คือการรักษานักลงทุนรายเดียวให้ทบทวีตัวเองต่อเนื่องถึง 20 ปี จนกลายเป็นแรงโน้มถ่วงที่ดึงทุนรายอื่นตามเข้ามาเองอีกกว่า 1.4 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ
ไทยเองก็มีความเคลื่อนไหวในทิศทางเดียวกัน ร่างโรดแมปเซมิคอนดักเตอร์แห่งชาติที่วางเป้าการลงทุนระดับ 2.5 ล้านล้านบาทและวิศวกร 230,000 คนในอีก 25 ปีข้างหน้า คือ ความพยายามวางฐานในทิศทางเดียวกับที่เวียดนามทำมาแล้วตลอด 20 ปีที่ผ่านมา
คำถามที่น่าคิดต่อสำหรับผู้กำหนดนโยบายและผู้บริหารโรงงานไทยคือ ไทยจะทำให้นักลงทุนรายใหญ่รายหนึ่ง ‘อยู่ยาว’ และ ‘ลงทุนทบทวี’ ได้แบบเดียวกันหรือไม่ เพราะสิ่งที่ทำให้เวียดนามรักษา Intel ไว้ได้ ไม่ใช่แค่สิทธิประโยชน์ทางภาษีในช่วงเริ่มต้น แต่คือการลงทุนร่วมกันระยะยาวในแรงงานฝีมือผ่านโครงการฝึกอบรมต่อเนื่อง และซัพพลายเชนท้องถิ่นผ่านผู้ผลิตชิ้นส่วนกว่า 600 ราย ซึ่งเป็นจุดที่ไทยยังมีช่องว่างอยู่ไม่น้อย ตัวเลขที่มักถูกพูดถึงคือความต้องการแรงงานฝีมือด้านเซมิคอนดักเตอร์ในอาเซียนทั้งภูมิภาค ปัจจุบันมีคนรองรับได้จริงเพียงราว 20% ของความต้องการเท่านั้น 20 ปีของ Intel ในเวียดนามจึงไม่ใช่แค่เรื่องของจำนวนเงินลงทุน แต่เป็นบทเรียนเรื่อง ‘ความต่อเนื่อง’และนั่นคือคำถามที่ไทยต้องตอบให้ได้ ก่อนจะเขียนแผนการลงทุนเซมิคอนดักเตอร์ฉบับต่อไป
