ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ภาคอุตสาหกรรมไทยจำนวนมากกำลังเผชิญกับ “โจทย์ใหม่” จากคู่ค้าต่างประเทศที่เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง ในอดีต ปัจจัยหลักในการตัดสินใจเลือกซัพพลายเออร์อาจอยู่ที่เรื่องคุณภาพสินค้าและต้นทุนการผลิตเป็นสำคัญ แต่ในปัจจุบัน คู่ค้าและแบรนด์ระดับโลกเริ่มปักหมุดเงื่อนไขใหม่ นั่นคือ การตรวจสอบข้อมูลด้านคาร์บอนและสัดส่วนการใช้พลังงานสะอาดในกระบวนการผลิต
แรงกดดันที่ถาโถมเข้ามานี้ ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากกลไกทางกฎหมายระดับสากล เช่น มาตรการปรับคาร์บอนก่อนเข้าพรมแดน (CBAM) ของสหภาพยุโรป บีบให้ผู้นำเข้าต้องซื้อใบรับรองคาร์บอนตามปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจริงของสินค้า ส่งผลให้แบรนด์ปลายน้ำต้องหันมาเข้มงวดกับโรงงาน OEM และผู้ผลิตชิ้นส่วนกลางน้ำในประเทศไทยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ สอดคล้องกับบทวิเคราะห์ของสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) ที่ระบุว่า ผู้ประกอบการไทยจำเป็นต้องเร่งยกระดับมาตรฐานสีเขียวตลอดทั้งห่วงโซ่อุปทาน เพื่อรักษาขีดความสามารถในการแข่งขันและพื้นที่ทางการค้าในตลาดโลก ใครที่ยังไม่มีระบบจัดเก็บข้อมูลการปล่อยคาร์บอนหรือ Carbon Accounting ที่ได้มาตรฐานก็อาจสูญเสียโอกาสทางธุรกิจและหลุดออกจากห่วงโซ่อุปทานโลกไปอย่างน่าเสียดาย
เมื่อ “พลังงานสะอาด” ขยับบทบาทจากกิจกรรม CSR มาเป็นกลยุทธ์เพื่อความอยู่รอดทางการค้า เทคโนโลยีที่ได้รับความสนใจสูงสุดในกลุ่มโรงงานอัจฉริยะ คือ การติดตั้งระบบ Solar Rooftop อย่างไรก็ตาม สำหรับโรงงานอุตสาหกรรมที่มีสายการผลิตยาวนานหรือต้องเดินเครื่องจักรต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมง การพึ่งพาพลังงานแสงอาทิตย์แบบเดิม ๆ (Solar Only) อาจยังไม่ตอบโจทย์ เนื่องจากข้อจำกัดด้านเสถียรภาพในช่วงที่ไม่มีแสงแดด
เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน เราสามารถเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างการลงทุนระบบพลังงานสะอาดทั้ง 2 รูปแบบ ผ่านตารางเปรียบเทียบระบบพลังงานสะอาดสำหรับภาคอุตสาหกรรม ดังนี้
| มิติการเปรียบเทียบ | การติดตั้ง Solar Rooftop แบบทั่วไป (Solar Only) | การติดตั้ง Solar Rooftop ควบคู่ระบบกักเก็บพลังงาน (Solar + BESS) |
| ช่วงเวลาการจ่ายไฟ | ผลิตและจ่ายไฟฟ้าได้เฉพาะช่วงที่มีแสงแดด (กลางวัน) | กักเก็บพลังงานส่วนเกินไว้ใช้ได้ต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมง แม้ในเวลากลางคืนหรือช่วงฟ้าหลัว |
| การบริหารต้นทุนค่าไฟ | ลดค่าไฟได้เฉพาะช่วง Peak กลางวัน แต่ไม่สามารถควบคุมค่า Demand Charge ในช่วงอื่นได้ | บริหารจัดการปล่อยไฟฟ้ามาใช้ในช่วงที่ค่าไฟฟ้ารายเวลา (TOU) มีราคาแพงที่สุด ช่วยลดค่า Peak Demand ของโรงงานได้อย่างมีนัยสำคัญ |
| เสถียรภาพของระบบ | หากแรงดันไฟจากสายส่งกระเพื่อม เครื่องจักรอาจหยุดทำงาน (Downtime) | BESS ทำหน้าที่เป็นระบบสำรองไฟ (UPS) ขนาดใหญ่ ป้องกันความเสียหายของเครื่องจักรจากปัญหาไฟตก ไฟดับ |
1. สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.). มาตรการ CBAM และผลกระทบต่อไทย. https://uploads.tpso.go.th/editor/pdf/1768364987_270f50b3324d25ca12a0.pdf
2. ที่มาของข้อมูลในตาราง: รวบรวมข้อมูลจากอัตราค่าไฟฟ้าโครงสร้าง TOU ของการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค https://www.pea.co.th/sites/default/files/documents/tariff/Electricity_Tariff_MAY_2023.pdfและสรุปงานเสวนา The Great Green Transition ธนาคารกรุงเทพ จำกัด (มหาชน) https://www.bangkokbank.com/-/media/files/about-us/sd/the-great-green-transition/summary-the-great-green-transition.pdf
การสังเคราะห์ข้อมูลข้างต้นสะท้อนให้เห็นว่า แม้การลงทุนระบบ Solar + BESS จะใช้เงินลงทุนเริ่มต้น (CapEx) ที่สูงกว่าการติดโซลาร์เซลล์ทั่วไป แต่ในแง่ของความคุ้มค่าระยะยาว และการตอบโจทย์สัดส่วนการใช้พลังงานสะอาด 100% เพื่อลดภาษีคาร์บอนปลายทาง ระบบนี้ถือเป็นคำตอบที่เสถียรที่สุดสำหรับโรงงานยุคใหม่ อีกทั้งในปัจจุบันยังมีกลไกสนับสนุนจากภาครัฐและสิทธิประโยชน์ทางภาษีเข้ามาช่วยรองรับกลุ่มผู้ประกอบการที่ต้องการยกระดับโครงสร้างพื้นฐานสีเขียวนี้อีกด้วย
นอกเหนือจากมิติทางเทคโนโลยีแล้ว อีกหนึ่งกลไกสำคัญที่จะช่วยให้ผู้ประกอบการไทยสามารถเปลี่ยนผ่านสู่ระบบอุตสาหกรรมสีเขียวได้เร็วขึ้น คือ มาตรการสนับสนุนจากภาครัฐ โดยเฉพาะสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ที่ได้ออกสิทธิประโยชน์ในหมวดการยกระดับอุตสาหกรรม (Smart and Green Manufacturing) เพื่อช่วยลดภาระด้านต้นทุนและย่นระยะเวลาคืนทุน (Payback Period) ให้กับผู้ประกอบการ
ผู้ประกอบการสามารถนำค่าใช้จ่ายจากการลงทุนใน 2 ส่วนสำคัญ ไปขอยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคลได้สูงสุดถึง 50 -100% ของเงินลงทุนจริง (ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขของแต่ละโครงการ) ได้แก่
- การลงทุนด้านการประหยัดพลังงานและการใช้พลังงานหมุนเวียน ครอบคลุมการเปลี่ยนมาใช้ระบบ Solar + BESS เพื่อลดการพึ่งพาพลังงานฟอสซิล
- การลงทุนด้านการวางระบบฐานข้อมูลดิจิทัล ครอบคลุมการติดตั้งซอฟต์แวร์จัดทำระบบ Carbon Accounting เพื่อตรวจวัดและรายงานการปล่อยก๊าซเรือนกระจกใน Scope 1, 2, 3 (Direct, Indirect และ Value Chain) ซึ่งสอดรับกับข้อกำหนดของมาตรการ CBAM พอดี
นอกจากนี้ การมาถึงของนโยบาย Direct PPA (Direct Power Purchase Agreement) หรือกลไกการซื้อขายไฟฟ้าสีเขียวโดยตรงในพื้นที่นิคมอุตสาหกรรม จะยิ่งเข้ามาปลดล็อกให้โรงงานขนาดกลางและขนาดเล็ก สามารถเข้าถึงแหล่งพลังงานสะอาดที่มีต้นทุนคงที่ในระยะยาวได้ง่ายขึ้น โดยไม่ต้องแบกรับต้นทุนการติดตั้งระบบเองทั้งหมด
ความท้าทายที่แท้จริงของภาคอุตสาหกรรมไทยในเวลานี้ อาจไม่ใช่เรื่องของตัวเทคโนโลยี แต่อยู่ที่ “ความเร็วในการปรับตัว” โรงงานขนาดใหญ่หลายแห่งอาจมีความพร้อมในการวางระบบล่วงหน้า แต่สำหรับกลุ่ม SME นี่ยังคงเป็นโจทย์หินที่ต้องบริหารทั้งต้นทุน เม็ดเงินหมุนเวียน และการพัฒนาทักษะของบุคลากรไปพร้อม ๆ กัน
3.คู่มือการติดตั้งโซลาร์เซลล์และขอสิทธิประโยชน์ BOI ปี 2569 https://loxcons.org/solar-cell-boi-2026/
4.https://normative.io/insight/scope-1-2-3-emissions-explained/
สำหรับผู้ประกอบการที่ต้องการเริ่มต้นขยับตัวอย่างเป็นรูปธรรม สามารถวางแนวทางตามขั้นตอนเบื้องต้น (Step-by-Step) ดังนี้
- Step 1: วัดผลเพื่อหาจุดร่วม (Measure) เริ่มทำการประเมินและจัดทำบัญชีคาร์บอน (Carbon Accounting) ภายในโรงงาน เพื่อระบุให้ได้ว่าจุดใดในสายการผลิตที่มีการสูญเสียพลังงานหรือปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูงที่สุด
- Step 2: วางแผนการผสมผสานพลังงาน (Optimize) ศึกษาความเป็นไปได้ทางวิศวกรรมในการติดตั้งระบบ Solar Rooftop ร่วมกับ BESS โดยคำนวณสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าและการลด Peak Demand เพื่อหาขนาดของระบบที่คุ้มค่าที่สุด
- Step 3: ใช้ประโยชน์จากสิทธิยกระดับ (Leverage) เข้าปรึกษาและยื่นแผนการลงทุนกับ BOI เพื่อขอรับสิทธิประโยชน์ทางภาษี ซึ่งจะช่วยลดต้นทุนในการเปลี่ยนผ่านระบบได้อย่างมหาศาล
ในวันที่กฎกติกาการค้าโลกไม่ได้แข่งขันกันแค่เรื่องของตัวผลิตภัณฑ์ แต่ขยายขอบเขตไปถึง “ความสะอาดของกระบวนการผลิต” สมการธุรกิจจึงเปลี่ยนไปโดยสิ้นเชิง ความสามารถในการปรับตัวและใช้ประโยชน์จากนวัตกรรมพลังงาน จะกลายเป็นตัวตัดเชือกสำคัญว่า ใครจะสามารถรักษาพื้นที่ของตนเองไว้ได้ในห่วงโซ่อุปทานโลกยุคใหม่
